Heimasíða > Safnið > Húsið á Eyrarbakka > Ágrip af sögu Hússins á Eyrarbakka Húsið og Assistentahúsið Húsið og Assistentahúsið á Eyrarbakka Húsið á Eyrarbakka er í hópi elstu bygginga landsins. Það var flutt tilsniðið til landsins árið 1765 og er stokkbyggt timburhús, 659 rúmmetrar að stærð á tveimur hæðum með háalofti undir hanabjálka. Assistentahúsið nefnist viðbyggingin vestan við Húsið en tengibygging er milli þeirra. Það var byggt árið 1881 og er 280 rúmmetrar að stærð. Assistentahúsið var upphaflega aðsetur verslunarþjóna Lefolii-verslunarinnar. Ágrip af sögu Hússins á Eyrarbakka Frá 1765 til 1925 var Húsið heimili kaupmanna og starfsfólks Eyrarbakkaverslunar. Það var nefnt "Húsið" í daglegu tali sennilega vegna þess að lengi fram eftir 19. öld var ekkert annað íbúðartimburhús á Eyrarbakka og bar það því höfuð og herðar yfir annan húsakost. Húsið er frægt fyrir sögu sína og hlutverk í íslenskri menningarsögu. Það var eitt mesta menningarsetur landsins um langt skeið, einkum á tímum Guðmundar Thorgrímsen faktors Lefolii-verslunarinnar og afkomenda hans en Guðmundur Thorgrímsen verslunarstjóri og kona hans frú Sylvia Thorgrímsen fluttust í Húsið árið 1847. Menningarleg áhrif frá Húsinu á seinni hluta 19. aldar voru margvísleg og báru einkenni danskrar borgaramenningar. Árið 1918 keypti Kaupfélagið Hekla eigur danskra kaupmanna á Eyrarbakka, þ.m.t. Húsið. Þá flutti Guðmundur Guðmundsson kaupstjóri Heklu í Húsið ásamt fjölskyldu sinni og bjuggu þar til 1926. Haraldur Blöndal ljósmyndari og fjölskylda hans varð leigjandi í hluta þess. Eftir heimsstyrjöldina fyrri komu fram margháttaðir erfiðleikar í verslun á Eyrarbakka svo að árið 1926 lenti Húsið um sinn í eigu Landsbanka Íslands. Viðgerð á Húsinu 1932 Árið 1932 eignuðust hjónin frá Háteigi í Reykjavík, Halldór Kr. Þorsteinsson og Ragnhildur Pétursdóttir Húsið eftir að það var auglýst til sölu. Þau létu gera við það undir leiðsögn Matthíasar Þórðarsonar þjóðminjavarðar sem hafði hvatt þau til kaupanna og er jafnvel talið að með þeirri viðgerð hafi tekist að bjarga Húsinu frá niðurrifi enda þá ekki algengt að vernda hús með gamla sögu. Er talið að það sé fyrsta markvissa endurgerð húss á vegum einstaklings hér á landi sem tekur mið af húsavernd. Halldór og Ragnhildur leigðu Assistentahúsið út um langt skeið. Bjó Guðmundur Daníelsson rithöfundur í Assistentahúsinu um nokkurn tíma á 5. áratugnum. Guðmundur léði Halldóri Laxness Assistentahúsið árið 1945 og þar skrifaði Laxness "Eldur í Kaupinhöfn". Auðbjörg Guðmundsdóttir og Pétur Sveinbjarnarson keyptu Húsið árið 1979. Þau létu endurbæta margt í Húsinu og bjó Auðbjörg í því frá þeim tíma til 1994 en árið 1992 keypti Ríkissjóður Húsið. Þjóðminjasafn Íslands tók þá við eigninni fyrir hönd ríkisins og hafði umsjón með viðgerðum næstu tvö árin. Byggðasafn Árnesinga flutti starfsemi sína í Húsið í ágúst 1995 og opnaði það almenningi til sýnis.
		Höfundarréttur © Byggðasafn Árnesinga · Hönnun: Vefur.is